Dağ Bisikletinin Doğuşu...70’li yılların ortalarında California’lı birkaç bisiklet çılgınının hikayesi... Uzun süredir kullandığım dağ bisikletinin tarihi çok da eski değil. Başlangıcı benim cocukluğuma denk gelen bu disiplinin doğuşu ile ilgili resimli bir yazı derledim. İlk çeviriyi yapan Yeşilbisiklet'in kurucusu Gürsel Akay'a teşekkür ederim.

Devamı:

DAĞ BİSİKLETİNİN DOĞUŞU

70’li yılların ortalarında California’lı birkaç bisiklet çılgını hobilerinin gelecek yıllarda bisiklet teknolojisini yönlendireceğinden ve dünya çapında bisiklet patlamasına yol açacağından habersizdiler. İşte onların hikayesi... 1860 Almanya doğumlu mühendis İgnaz Schwinn, çalıştığı bisiklet fabrikasının yeniliklere kapalı olmasından dolayı fikirlerinin daha saygı göreceğini umarak 1891’de Chicago’ya göç eder. Dört yıl sonra Adolf Arnold ile Arnold, Schwinn & Company'i " kurar ve yılda 25.000 bisiklet satmaya başlarlar. Amerika, 20. Yüzyıl başında ilk bisiklet patlamasını yaşamaktadır. Fakat, otomobillerin gelişimi bisikletin pabucunu dama atar. Schwinn, 30’lu yıllarda yüksek kaliteli, yeni tasarımlı, balon lastikli " ve ucuz bir bisiklet ile yeni bir devrin başlangıcını müjdeler.

İşte bu bisiklet dağ bisikletinin babasıdır. Schwinn Excelsior modeli 26 tekerli, balon lastikli, yuvarlak hatlı aerodizaynı ile 40’lı-50’li yılların moda bisikleti oldu. Hatta dünyada Amerikan tipi bisiklet olarak anıldı.

Clunkers Bicycling dergisinin kapağında. Soldan 4. Charlie Kelly, hemen sağında Wendi (bir çok fotoğrafı çeken kişidir ve Repack'lere de katılmış bir bayandır), sağdan beşinci Gary Fisher

CALIFORNIA: Dağ Bisikletinin Beşiği

1974’de California Marin County’de bisiklet yarışçıları Gary Fisher ve Charles Kelly, bisikletlerin asfalt veya düzgün yollar dışında da kullanılması gerektiğini düşünüp bir Schwinn Excelsior ile Tamalpais Dağı’nın patikalarından aşağı çılgın hızlarla inmeyi hobi edindiler. Bu inişlere Joe Breeze ve Tom Ritchey de katılınca, sonradan toplama yarışları düzenlenmeye başladı. Bunlara toplama denmesinin nedeni, her inişten sonra dağılan bisikletleri toplamak gerekiyordu. Özellikle kontr-pedal frenler içindeki gres yağı, aşırı ısıdan sıvılaşıp akınca fren sisteminin tekrar açılıp yağlanması kaçınılmaz oluyordu. 1976’da yarışlara ilgi iyice artmıştı. ülkenin her yerinden gelen bisikletçiler, Fairfax yakınlarındaki Cascade Fire Trail’de müthiş süratlerle 3 milde 500 m. irtifa kaydederek yarışıyorlardı.1979’da artık Marin County’deki yarışlar festivale dönüştü ve TV’den yayınlanarak tüm dünyaya yeni bir bisiklet patlamasını müjdeledi. Son yarış 1984’de düzenlendi ve rekor hala Gary Fisher’da.

Solda Charlie Kelly Repack yarışı sırasında, sağda elle yapılmış Repack yarışma afişi

İlk Dağ Bisikleti Yarışı

Marin (County)'de Charlie Kelly öncülügünde yapılan Repack iniş yarışmalarıdır. Aslında arkadaş arasında eğlenme amaçlı yapılan bu yarışlar, o zaman sadece yol bisiklet yarışlarına odaklanmış resmi makamların dikkatini uzun süre çekmemiş. İlk yapilan Repack'in tarihi 21 Ekim 1976. Bu düzenli olarak 1979'a kadar sürmüş. MountainBike'in kuruluşu ile birlikte yarış serisine ara verilmiş. Daha sonra 8 Ekim 1983'de Gary Fisher'in organizasyonu ile Repack #23, resmi NORBA Downhill Yarışı olarak yapılmış. Bu yarışmada Joe Breeze, Otis Guy, Mike Sinyard (Specialized'in kurucusu) ve Dan Hanebrink (bugünkü downhill kadrolarinin fikir babası kadroyu üreten) de start almışlar. Repack yarislarinin sonuçları: http://www.sonic.net/~ckelly/Seekay/repack_results2.htm adresinde arşivlenmiş. Clunkers adi verilen grubun kendi ağızlarından Repack'i anlattıkları video bu adreste (Trailer) izlenebilir. http://www.klunkerz.com/index.html

1990 yilinda Dag Bisikleti disiplin olarak UCI tarafindan tanınmıştır. İlk Dünya Şampiyonaları XC ve DH olarak yapılır. Daha sonra buna Dual Slalom (sonradan disiplin 4X haline geldi) eklenmiştir. Dağ Bisikleti (XC) 1996 yilinda olimpik dal olarak kabul edildi.

Repack parkuru ve sonuçları

METAMORFOZ

Kısaca Clunkers olarak da tanınan Schwınn Excelsior artık bu koşullara dayanamaz olmuştu. Kadrolar kırılıyor, frenler kısa sürede bozuluyordu. 1975’de Gary Fischer bisiklete 5 vites, balata fren ve motorsiklet gidonu ile fren elcikleri ekledi. Vites kollarını da uygun bir yere yani gidona takma fikri yine Gary Fischer’ındi. Geriye dönük motorsiklet gidonunun yerini hafifçe arkaya eğimli düz gidon aldı. Sonuç, daha rahat bir arazi sürüşüydü. O zamanlar, Schwınn kadrolarda, tek kadro ölçüsü vardı. Fakat insanlar farklı boydaydı. İmdada yine Gary yetişti ve sele borusuna Quick-release uyguladı.

İLK ÜRETİM

1977’de Charles Kelly, kadro ustası arkadaşı Joe Breeze’den özel bir kadro yapmasını istedi. Joe da Columbus borularla 1937 model bir Schwınn kadrosunu temel alarak bir kadro üretti. Fakat kadroyu daha da sağlamlaştırmak için iki yanda arka teker göbeğinden gidon yatağına uzanan birer ince boru ekledi. Net Frame. Bu ekler bisikleti büyük ölçüde sağlamlaştırdı. Joe ayrıca bisiklete sağlam ve kullanışlı fren kolları, cantilever fren sistemi ve 5 vites ekledi. O günlerde oldukça ağır (17 kg.) ve pahalı (1500 dolar) olmasına rağmen Breezerlara talep hiç bitmedi. Bu ilk dağ bisikleti bugün Colorado Crested Butte’da Bisiklet Müzesi’nde bulunmaktadır.

Breezer #1

BİSİKLET HAFİFLİYOR

70'lerin sonuna doğru, ağır demir jantların yerini Japon Araya ve alüminyum jantları aldı. Lastiklerin dış yapısı değişti ve hafifletildi. Bu sıralarda üçlü ayna dişli ortaya çıktı. Bu gelişmeler bisikleti 3 kg kadar hafifletti. Artık insanlar şehirlerden kaçıp, motorsuz bir araçla ve kendi güçleriyle doğa köşelerini keşfe çıkıyorlardı. Fakat yeni bir sporun doğduğundan kimse farkında değildi. Bu arada Gary Fisher ve Tom Richey bir günde kurdukları şirketin ismini "Mountain Bikes" koydular. Ancak bu ismin tescil hakkını alma çabaları boşa çıktı, çünkü bu isim çok genel anlamdaydı. Böylece mountain-bike ismi ortaya çıkmış oldu. Tom kadro üretti. Gary malzemeleri temin etti, Charles Kelly de bisikletleri pazarladı. Fakat artık pazarda yalnız değildiler. Don ve Eric Koski Trailmaster, Jeff Hindsay de Mountain Goat marka bisikletleri 1980’de Long Beach’deki fuarda sergiledi. O zamanlar zarif, süratli yarış bisikletleri ağır, hantal görünüyordu. Buna rağmen, bir yıl sonra 15 firma daha dağ bisikleti pazarına girdi. Arz-talep başlamış oldu. Neredeyse pazardaki tüm dağ bisikletleri Tom Ritchey’in bisikletine benziyordu. 89 model Ritchey Everest bisikleti şu özellikleri taşıyordu: Borular Krom-molibden çelik, alt boru 1.2 mm, diğer borular 0.9 mm. et kalınlığında, mufsuz (geçmeli değil), kaynakla birleştirilmiş, Gidon açısı 69 derece, Magura motorsiklet fren kolları, frenler Mafac marka. Ayna kolları 175 veya 185 mm uzunlukta, 3’lü ayna dişli Fransız T.A., pedallar Suntour 1000. Tabii ön ve arka üçgeni birleştiren yanlardaki iki boru, bisikleti ağırlaştırdığından ve yeni üretim teknikleriyle sağlam kadrolar üretildiğinden Net Frame çoktan terkedilmişti.

Ritchey

İlk Dağ Bisikleti

İlk -gerçek- dağ bisikleti olarak Joe Breeze'in Schwinn Excelsior üzerine topladığı malzemelerden oluşan bisiklet kabul edilir. 1970'lerde eski bisikletlerden (1930, 40 ve 50 model) dağ bisikleti yapan Joe Breeze (http://www.breezerbikes.com), Otis Guy (http://www.otisguycycles.com) ve Gary Fisher (http://www.fisherbikes.com) hala bisiklet üretimi yapıyorlar. Aynı zamanda lisansli sporcu olarak yarışmalara da katılmışlar. Joe Breeze 1977 Ekim ayında ilk kez yol bisikletleri gibi hafif bir kadro üretti. 26x2.125 Uniroyal "Knobby" lastikli, Schwinn S2 jantli ve Phil Wood hazneli bir bisiklet toplamış. 1978 Haziraninda ise Breezer #1'dan 10 adet üretmis. Halen Oakland müzesinde bir tanesi durmakta.

1979'da Joe Breeze ve Otis Guy, Tom Ritchey'e (http://www.ritcheylogic.com) gidip kendileri için kadro imal ettirir. Daha sonra Tom Ritchey Palo Alto'da imal ettigi diger kadrolari satamaz ve Gary Fisher'dan Marin'de satmasını ister. Gary Fisher, Charlie Kelly ile birlikte MountainBikes (bugünkü ismi Gary Fisher Bikes) ismi ile ilk dag bisikleti ticaretini yaparlar. İsim hakkını satın almaya çalışırlar ancak tanımlarındaki hatalardan dolayı kabul edilmez.

Takip eden yıllarda Specialized markası ile ilk seri üretim dag bisikleti Stumpjumper piyasaya sürülür.

Eski dağ bisikletlerinin kataloglarina bu linkten ulaşılabilir. http://oldmountainbikes.com/catalogs/

Tom Ritchey kapakta. Sağda dergi içinde dağ bisikleti incelemesi

İLK SERİ ÜRETİM

80’lerin başında dağ bisikletleri hala pahalıydı. Kadroların elde yapılması, komponentlerin zor bulunması sonucu, bir bisikletin fiyatını 1200-1500 dolara kadar çıkıyordu. Bu, Specialized Bicycle Imports firmasının sahibi Joe Sinyard’ın, 4 adet Ritchey kadrosunu satın alıp Japonya’ya götürmesine kadar devam etti. Japonlar bu kadronun kopyalarını seri halde üretmeye başladılar. Böylece bisikletin maliyeti %50 ucuzlamış oldu. Stumpjumper serisi bu bisikletler, önce Amerika’da sonra Avrupa’da pazarlandı. Batı’daki bisiklet pazarının gelişmesini gözleyen Japonlar hiç vakit kaybetmedi. Suntour, Shimano, Sugino, Dia-Compe ve Araya gibi firmalar hızla yeni pazarda yerlerini aldılar. Günümüzde Shimano firması, dağ bisikleti komponentlerinin büyük bir kısmını sağlayan iki firmadır. 80’lerin sonunda Japonya’da üretilen kadroların da maliyeti arttı. Bisiklet üretim pazarını Taiwan ele geçirdi çok kısa sürelerde her türlü kadro ve parça üreten yüzlerce firma kuruldu. Bugün dünya bisiklet ihtiyacının büyük bir bölümünü Taiwan karşılar.Fakat son yıllarda bu üstünlük Çin 'e geçmektedir.. 30 yıl önce, Schwinn, Gary Fischer, Charles Kelly, Tom Ritchey ve Joe Breeze hobilerinin günümüzde dev adımlarla ilerleyen bir endüstrinin ilk tohumlarını attığını her halde hiç düşünemezlerdi.

Fat Tire Flyer, sağda arabalı (sidecar) dağ bisikleti Repack yarışında

İlk Dağ Bisikleti Dergisi

Charlie Kelly ilk olarak Dağ Bisikletine adanmış yayını yapan kişidir. Fat Tire Flyer ismindeki, 1985'e kadar bu konudaki tek yayın özelliğini taşıyan dergi 1980'den 1987'ye kadar yayın hayatına devam etmiştir.

İlk dağ bisikleti ilanlarından bir örnek.

Kaynak:
http://www.mountainbikeroots.com/
http://www.sonic.net/~ckelly/Seekay/mtbwelcome.htm
http://www.yesilbisiklet.com/ana/yazilar.asp?id=2&type=kose